सरकारीमा पनि शल्यक्रिया गरी जन्माउने दर किन बढिरहेको छ त ?

अप्राकृतिक रूपमा व्यथा लगाइदिने औषधिहरू दिनेले पनि शल्यक्रिया गर्नुपर्ने बाध्यता हुन सक्छ । महिलाहरूले छिटो बच्चा जन्माउन पाए हुन्थ्यो, यो व्यथा नसहन पाए हुन्थ्यो भन्ने गर्छन् । किनभने पहिलोचोटि बच्चा पाउने महिलाहरूको पाठेघर खुम्चिन, फुक्न समय लाग्छ । कम्तीमा १० देखि १२ घण्टा लाग्छ ।

यस अवधिलाई सहन सक्दैनन् र छिटो औषधि दिए हुन्थ्यो, बच्चा निकालिदिए हुन्थ्यो भन्छन् । डाक्टरहरूलाई पनि त्यो सुन्दा–सुन्दै इरिटेट लाग्छ । त्यसपछि अप्राकृतिक रूपमा व्यथा लगाउने औषधि (अक्सिटोसिन स्लाइन)बाट दिइन्छ । त्यसपछि पाठेघरको मुखमा मेजोप्रोस्टल औषधि राखिइन्छ, जसले बच्चा छिटो निस्किन्छ ।

कहिलेकाहीँ यसरी अप्राकृतिक रूपमा व्यथा लगाइदिँदा पनि सफल नहुन सक्छ । खुम्चेको पाठेघरको मुख नखुलेको अवस्थामा प्रसव पीडा लम्बिन सक्छ ।

एउटाभन्दा बढी बच्चा नपाउने भनी ‘किन रिस्क लिने’ भनेर पनि अपरेसन गर्छन् । किनकि डाक्टरहरू नै रिस्क लिन चाहँदैनन् ।

अप्राकृतिक रूपमा प्रयोग गरिएको औषधिले व्यथा लगाउँदा अनावश्यक रूपमा पाठेघर खुम्चिन्छ । पाठेघरमा भएको शिशुलाई असहज भएर भित्रै दिसा गर्छ, निसासिन्छ । उसलाई सास फेर्न गाह्रो हुन्छ । अनि दिसा गर्छ र खान्छ । जसका कारण अपरेसन दर तुलनात्मक रूपमा बढेको हो ।

घाँटीमा नाल बेरियो भने पनि डाक्टरहरूले शल्यक्रियामार्फत शिशुलाई निकाल्नुपर्छ भन्छन्, त्यो खास कारण होइन । घाँटीमा नाल त बेरिएकै हुन्छ, त्यो कुनै ठुलो कुरा होइन । त्यो निस्किने, बेरिने, पस्ने त भइरहेकै हुन्छ । नाल बेरिएकै कारण शल्यक्रिया गर्नु पर्दैन । तर अहिले प्रायः युवा डाक्टरहरू यसै कारणले पनि शल्यक्रिया गर्न अगाडि बढ्छन् ।

त्यसपछि अर्को, उमेर बढी भएका आमाहरूः विशेषगरी ३० वर्षदेखि माथि, विदेशतिर ३५ वर्षभन्दा माथिकाले शल्यक्रियामार्फत बच्चा जन्माउँछन् । यी उमेर समूहका महिलाका पाठेघरलगायत मांसपेशीहरू कसिएका हुन्छन् । जसका कारण नर्मल डेलिभरीबाट शिशु जन्माउन गाह्रो हुन्छ र शल्यक्रिया गर्नुपर्छ ।

एउटाभन्दा बढी बच्चा नपाउने भनी ‘किन रिस्क लिने’ भनेर पनि अपरेसन गर्छन् । किनकि डाक्टरहरू नै रिस्क लिन चाहँदैनन् ।

जुम्ल्याहा बच्चा हुने वेलामा भने खासै शल्यक्रिया गरिरहनुपर्दैन । तर कहिलेकाहीँ पर्छ । बच्चा तेर्सोगरी बसेको छ भने नर्मल डेलिभरीले हुँदैन ।

यी विविध समस्यामध्ये आमाको पाँच र बच्चाको पाँच प्रतिशत कारणले मात्रै शल्यक्रिया गर्नुपर्ने हुन्छ ।

भनेपछि शल्यक्रिया गर्ने शिक्षित र सहरिया महिला बढी भए ?

पहिलो पटक सुत्केरी भएका शिक्षित महिलाले दोस्रो पटक अपरेसन गराउँछन् । शिक्षितहरूले खानपानसहित स्वास्थ्यलाई पनि ख्याल गरेका हुन्छन् । अशिक्षितहरू अलिकति कुपोषितहरू हुन सक्छन् । उनीहरूले झन् शल्यक्रिया धेरै गराउनुपर्ने, तर शिक्षित र स्वास्थ्य राम्रो भएकाहरूले बढी गराएका छन् ।

२२ प्रतिशत सहरियाहरूले शल्यक्रिया गराएका छन् भने १२ प्रतिशत ग्रामीण भगेकाले जबकि ग्रामीण दूरदराजका आमाहरूमा स्वास्थ्य समस्या धेरै हुने गर्छ ।

सहरका महिलामा ‘किन रिस्क लिने’ भन्ने गलत बुझाइ छ । शल्यक्रिया भनेको प्रसूति तथा स्त्रीरोग विशेषज्ञ चिकित्सक, एमडी गरेका डाक्टरहरूले गर्छन् ।
सुदूरपश्चिममा शल्यक्रिया गरेर जन्माउने दर एकदमै कम छ, तर बागमतीमा डरलाग्दो छ । कोशीमा पनि त्यस्तै छ । १२ कक्षामाथि पढ्ने शिक्षित महिलाले ४८ प्रतिशतसम्म शल्यक्रिया गराएका छन् । १० देखि १२ प्रतिशतभन्दा बढी शल्यक्रियाबाट बच्चा जन्मिएको ठाउँलाई विश्व स्वास्थ्य संगठनले राम्रो मानेको छैन । शल्यक्रियालाई उसले बेकार मानेको छ । शल्यक्रियाबाट डाक्टर र अस्पताललाई मात्र फाइदा पुगेको छ ।

सहरका महिलालाई शल्यक्रियाबारे जानकारी कम भएर दर बढेको होला कि ?

सहरका महिलामा ‘किन रिस्क लिने’ भन्ने गलत बुझाइ छ । शल्यक्रिया भनेको प्रसूति तथा स्त्रीरोग विशेषज्ञ चिकित्सक, एमडी गरेका डाक्टरहरूले गर्छन् । डाक्टरहरूलाई असामान्य प्रसूति, असामान्य गर्भावस्था र जटिल गर्भावस्था व्यवस्थापन मात्र पढाइएको हुन्छ, सामान्य तरिकाले सुत्केरी गराइने पढाइएको हुँदैन । जसकारण गर्भवतीलाई नियमित रूपमा जाँच गर्न जाँदै डाक्टरले एबनर्मल बिरामीका रूपमा हेर्छ, सोहीअनुसार व्यवहार गर्छ । अनि गर्भवतीको मनोविज्ञान पनि सोहीअनुसार बनाइन्छ । र अन्तिममा उनीहरू शल्यक्रिया गर्ने निष्कर्षमा पुग्छन् ।

डाक्टरले जे भन्छन्, सबै हो भन्न लागियो भने शतप्रतिशत सिजेरियन गर्नुपर्छ । नर्मल र शल्यक्रियाका फाइदा–बेफाइदाबारे जान्न नचाहेर र प्रसव पीडालाई रिस्क लिँदा समस्या उत्पन्न भएको हो ।

अस्पतालले किन शल्यक्रियामा जोड दिएको त ?

नर्मल डेलिभरी गराउन कम्तीमा एक महिलालाई १० देखि १२ घण्टा लाग्छ । अस्पताललाई पैसा पनि कम आउँछ । शल्यक्रियामार्फत जन्माए आधा घण्टामा काम सकिन्छ । पैसा पनि राम्रो कमाउन सकिन्छ । त्यसैले निजी अस्पतालहरू शल्यक्रियाबाटै जन्माउन खोज्छन् ।

शल्यक्रियाबाट आमा र बच्चाको स्वास्थ्यमा के समस्या देखापर्छ ?

दुवैमा दीर्घकालीन र अल्पकालीन असर देखापरेका विभिन्न अध्ययनले देखाएका छन् । अनावश्यक शल्यक्रियाले तत्काल मात्र नभई दीर्घकालीन रूपमा असर गर्छ । जस्तैस् आमाको घाउ पाक्ने, अर्को पटक गर्भावस्था जटिल हुने, बच्चामा दम, मधुमेह, मोटोपन, पाचन प्रणालीको समस्या देखापर्न सक्छ । -रातोपाटी बाट