– हिरालाल आचार्य ‘डायमण्ड’
चितवन, बैशाख ४ –
पूर्व पश्चिम राजमार्ग (महेन्द्र राजमार्ग) अन्तर्गत नारायणगढ–हेटौंडा खण्डभित्र पर्ने भरतपुरको गोन्द्राङ्देखि पुल्चोकसम्मको सडक यतिखेर चर्चामा छ ।
नारायाणगढको पुल्चोकदेखि गोन्द्राङसम्मको ६ किलोमिटर सडकलाई सिक्स लेनमा विस्तार गर्ने काम सकिएसँगै सडकको चर्चा भएको हो । एसियन मापदण्डमा बनेको सिक्स लेन हाइवेले यतिखेर चितवनको सदरमुकाम भरतपुरको सुन्दरतालाई थपेको छ ।
२८ महिनाभित्र काम सक्ने गरी २०७७ असोज २६ मा ठेक्का सम्झौता भएको यो सडक २०८१ पुषमा सम्पन्न भएको हो । सम्झौता अनुसार २०७९ माघमा सडक विस्तारको काम सकिनुपर्ने थियो । तर कोभिड माहामारी, निर्माण सामग्रीको अभाव, सरकारले बजेट निकासमा गरेको ढिलाइ, खानेपानीको पाइप लाइन तथा नारायणगढ बजार क्षेत्र तथा भरतपुर विमानस्थल अगाडिका घर टहरा भत्काउन भएको समस्याले गर्दा समयमा नै काम सम्पन्न गर्न नसकिएको निर्माण कम्पनी सगुन कन्स्ट्रक्सन प्रालिले जनाएको छ ।
सुरुमा एक अर्ब १२ करोड रुपैयाँमा काम सक्ने गरी सडक विस्तारको सम्झौता भए पनि पछि लागत बढेर एक अर्ब ७६ करोड रुपैयाँ पुगेको सडक डिभिजन भरतपुरले जनाएको छ ।
यस्तो बनेको छ सडक :
यसअघि दुई लेन मात्रै रहेको सडकलाई विस्तार गरेर बीचमा चार लेन र दुवै साइडतर्फ थप १/१ सर्भिस लेन तयार गरिएको छ । सडक विस्तारसँगै दुवैतर्फ सडक बत्ती जडानको काम पनि सकिएको छ । भरतपुरबाट नारायणगढ झर्ने ठाडो ओरालो काटेर त्यसको स्लोप घटाइएको छ । ५० मिटर चौडाइ रहने ६ लेनको सडक क्षेत्रमा फुटपाथ, ढल, सर्भिस लेन, स्मार्ट लाइट जडान र बिजुली अन्डरग्राउन्ड गरिएको छ ।
निर्माण कम्पनीका अनुसार चौबिसकोठीदेखि भरतपुर ओरालोसम्मको सडकको पानी पुंगी खोलामा र चौबिसकोठीदेखि बसपार्कसम्मको पानी केरुङ्गा घोलमा लैजाने गरी ड्रेन तयार गरिएको छ ।
सडकको दायाँबायाँ ११.५ र ११.५ मिटर कालोपत्र गरिएको छ । त्यसको बीचमा ३ देखि ४ मिटरको मेडियन, मुख्य सडकको छेउमा नाली र त्यसभन्दा बाहिर ५.५ मिटरदेखि ६ मिटरसम्मको सर्भिस लेन तयार गरिएको छ । सर्भिस लेनबाहिर दुवैतर्फ तीनदेखि चार मिटरको फुटपाथ बनाइएको छ । मेडियनमा दुबो लगाउने र आर्कषक फूलहरुका बिरुवा रोपिएको छ । सडकमा ट्राफिक चिह्न राख्ने, जेब्राक्रसलगायत लाइनिङका काम गरिएको छ ।
यस सडकलाई भोलि बैशाख ५ गते प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले उद्घाटन गर्दैछन् । २०७७ माघ १७ मा तत्कालीन प्रधानमन्त्री ओलीले नै सडक विस्तारको शिलान्यास गरेका थिए ।
सिक्स लेन सडक निर्माण भएसँगै यसको जस लिन चितवनमा नेकपा एमाले र नेकपा माओवादी यतिखेर तँछाड मछाड अर्थात होडबाजी गरिरहेका छन् । दुबै दलका जिल्लाका नेता कार्यकर्ताहरु सामाजिक सञ्जालमा सडक आफ्नो पार्टीले बनाएको भन्दै प्रचार गरिरहेका छन् । एमाले माओवादी यतिखेर एकले अर्कालाई खेदो खन्दै सामाजिक सञ्जालमा ‘सोसल मिडिया वार’ गरिरहेका छन् ।
के भन्छ माओवादी ?
नेकपा माओवादी केन्द्र चितवनका अध्यक्ष रामचन्द्र अधिकारीले सिक्स लेन सडकको पहलकर्ता भरतपुर महानगर प्रमुख रेनु दाहाल भएको बताए । संघीय सरकारको बजेटमा सिक्स लेन बनेको भए पनि व्यवहारिक रुपमा त्यसको पहल रेनु दाहाल मार्फत भएको उनको भनाइ छ । उनले भने, ‘सिक्स लेनको पहलकर्ता रेनु दाहाल हो भन्ने कुरा के कुराले प्रमाणित हुन्छ भने बुटवलदेखि नारायणगढसम्मको सडकखण्ड विस्तारको काम शिलान्यास भयो । तर पुल्चोक–गोन्द्राङ् हुन सकेन । पुल्चोक गोन्द्राङ् खण्डलाई स्मार्ट सिटीको अभियान अन्तर्गत भरतपुर महानगरपालिकाको नेतृत्वमा यहाँका सबै राजनीतिक दललाई समेत समेटेर सडक विस्तार गर्न पहल गरिएको हो ।’
उनले भने, ‘प्रधानमन्त्री सडक उद्घाटन गर्न आउने कुरा गलत हो भनेर हाम्रो पार्टीले भन्दैन तर राजनीतिक हिसाबले बुझ्ने कुरा के हो भने नेकपा एमाले र एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीको पहलका कारण सिक्स लेन बनेको हो भनेर जनताले मान्दैनन् यो रेनु दाहालले पहल गरेर भएकोे हो र त्यसको राजनीतिक जिम्मा माओवादीले लिन्छ ।’
के भन्छ एमाले ?
नेकपा एमाले चितवन अध्यक्ष कमल राज पाठकले तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको देशका जिल्लाका सदरमुकामहरु व्यवस्थित गर्ने योजनाअनुरुप भरतपुरमा सिक्स लेन बनेको बताए । देशभरका राजमार्ग विस्तार गर्ने राष्ट्रिय योजना अन्तर्गत भरतपुरको पुल्चोक गोन्द्राङ् सडकखण्ड विस्तारको कामलाई तत्कालीन ओली नेतृत्वको सरकारले अघि बढाएको बताउँदै उनले नारायणगढ बुटवल सडक खण्ड जस्तै पुल्चोक गोन्द्राङ् सडकखण्ड पनि राष्ट्रिय परियोजना भएकाले यसमा भरतपुर महानगरपालिका र रेनु दाहाल कतै पनि नजोडिने बताए ।
उक्त सडक विस्तारका लागि तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले योजना बनाएर बजेट छुट्याई सडक शिलान्यास गरेकाले यसको जस केपी शर्मा ओली र नेकपा एमालेले लिने अध्यक्ष पाठकले बताए ।
अध्यक्ष पाठकले सिक्स लेनमा भरतपुर महानगरपालिका र प्रमुख रेनु दाहालको कुनै पहल कदमी समेत नरहेको बताएका छन् । उनले भने, ‘राष्ट्रिय परियोजना ल्याएर तत्कालीन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले सिक्स लेन सडक शिलान्यास गर्न आउँदा भरतपुर महानगरपालिका प्रमुख रेनु दाहालले उक्त कार्यक्रमलाई बहिष्कार गर्नुभएको थियो । रेनु दाहालले आफ्नै शहरमा भएको राजमार्ग विस्तार हुन लाग्दा पनि त्यसलाई स्वीकार गर्नुभएको थिएन । अहिले सडक बनिसकेपछि ड्रोन उडाएर भिडियो खिची जस लिन खोजिरहनु भएको मात्र हो ।’
के हो यथार्थ ?
सडकको जस लिन एमाले र माओवादीले होडबाजी गरिरहँदा भरतपुरका सर्वसाधारणमा समेत अन्यौलता सृजना भएको देखिन्छ ।
भरतपुरको सिक्स लेन सडक एशियाली डेभलपमेन्ट बैंकको सहयोगमा नेपाल सरकारको भौतिक पूर्वाधार तथा यातायत मन्त्रालयको सडक विभाग अन्तर्गत भरतपुरमा रहेको सडक डिभिजन कार्यालयमार्फत निर्माण गरिएको हो । सडक डिभिजन कार्यालय भरतपुरका सूचना अधिकारी इन्जिनियर कृष्ण आचार्यले सडक विस्तार, सडक बत्ती, हरियाली लगायत राजमार्ग भित्र भएका सबै काम सडक डिभिजन भरतपुरमार्फत भएको जानकारी दिए । उनले सडकमा ट्राफिक लाइट जडान गर्नका लागि टेण्डर आह्वान गर्न लागिएको जानकारी दिए । ट्राफिक लाइट जडान पनि संघीय बजेटमार्फत हुने उनले जानकारी दिए । राष्ट्रिय राजमार्ग भित्रका सबै काम सडक डिभिजनले गर्ने बताउँदै उनले राजमार्गसँग जोडिएका स्थानीय जनता, स्थानीय सरकार, राजमार्गमा उपस्थिति जनाउने विद्युत प्राधिकरण, खानेपानी बोर्ड लगायतका निकायसँग आवश्यकता अनुसार समन्वयनको मात्र काम हुने बताए ।
भरतपुर महानगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत लक्ष्मी प्रसाद पौडेलसँग सिक्स लेनको सडकका बारेमा बुझ्न खोज्दा उनले भने, ‘हामी कर्मचारी हौं, राजनीतिक कुरा गर्न मिलेन । सिक्स लेन सडकका बारेमा बुझ्नका लागि महानगरपालिकालाई सोध्नै पर्दैन । उक्त सडकको बारेमा हामीसँग केही तथ्यांकगत जानकारी नै हुँदैन । सडक डिभिजनमै बुझ्नु होला ।’
जस कसलाई ?
निष्कर्षमा तथ्यका आधारमा भन्दा स्थानीय, प्रदेश र संघीय सरकार मध्ये भरतपुरको सिक्स लेन सडक संघीय सरकारले बनाएको कुरा प्रष्ट देखिन्छ । सडक विस्तार गर्ने योजना केपी ओली नेतृत्वको सरकारले बनाएको थियो भने र सडकको शिलान्यास पनि प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले नै गरेका थिए ।
सिक्स लेन सडकको योजना बन्दा तत्कालीन अवस्थामा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली नेकपाका अध्यक्ष थिए । एमाले र माओवादीबीच पार्टी एकता भई बनेको थियो नेकपा । झण्डै दुई तिहाई नजिक रहेको नेकपाबाट केपी शर्मा ओलीले सरकारको नेतृत्व गरिरहेका थिए । सडकलाई सिक्स लेनमा विस्तार गर्ने योजना बनाउने बेलासम्म नेकपाभित्र कुनै आन्तरिक विवाद सतहमा देखिन्थेन । सडक विस्तारको योजना बनाएको जस तत्कालीन अवस्थामा नेकपा र नेकपाका अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले पाइरहेका थिए । त्यतिखेरसम्म कुनै विवाद थिएन ।
तर सडक शिलान्यास हुने बेलामा भने नेकपामा चरम विवाद थियो । नेकपामा ओली एकातर्फ थिए भने माधव नेपाल र प्रचण्ड अर्कातर्फ । त्यही समयमा सडकको शिलान्यास प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले गरेका थिए । शिलान्यस गर्ने बेलामा भरतपुर महानगरपालिका र महानगर प्रमुख रेनु दाहालको तर्फबाट कुनै उपस्थिति थिएन ।
सडकमा योजना पार्दा र शिलान्यास गर्दाको राजनीतिक अवस्था अहिले सडक उद्घाटन गर्ने समयमा आउँदा फरक छ । विभिन्न कारणले नेकपा पुनः एमाले र माओवादीमै परिणत भइसकेको छ । केपी शर्मा ओली अहिले नेकपाका अध्यक्ष छन् भने भरतपुर महानगर प्रमुख रेनु दाहाल माओवादी नेतृ हुन् ।
कुल १ हजार २७ किलोमिटरमा फैलिएको पूर्वपश्चिम राजमार्ग अर्थात महेन्द्र राजमार्ग अन्तर्गतको नारायणगढ–हेटौंडा खण्ड भित्र पर्दछ भरतपुरको पुल्चोकदेखि गोन्द्राङ्सम्मको ६ किलोमिटर सडक । तत्कालीन राजा महन्द्रले वि.सं. २०१९ साल बैशाखमा नवलपरासीको गैँडाकोटबाट पूर्वपश्चिम राजमार्गको शिलान्यास गरेको इतिहास छ । २०१९ सालमा विभिन्न मित्रराष्ट्र र एशियाली डेभलपमेन्ट बैंकको सहयोगमा राजा महेन्द्रले पूर्व पश्चिम राजमार्ग बनाएका थिए । त्यसपछि विभिन्न समयमा पूर्वपश्चिम राजमार्ग संघीय सरकारमार्फत विस्तार हुँदै आएको छ ।
