चितवन, असोज २४–
भरतपुर महानगरपालिका–२५ स्थित अमृतनगरका केदार आचार्य व्यवसायीक कृषक हुन् । आचार्यलाई एक हप्ता अगाडीसम्म प्रतिकिलो पाँच रुपैयाँमा पनि काँक्रो बिक्री गर्न मुश्किल थियो । आजभोली भने सोही काँक्रोलाई प्रतिकिलो ४५ रुपैयाँमा बेच्न पाउँदा उनी दङ्ग छन् । ‘दसैंलाई लक्षित गरेर आठ कठ्ठामा काँक्रो लगाएको थिएँ । एक हप्ता अगाडि मुल्य नहुँदा लगानी नउठ्ने हो कि जस्तो लागेको थियो’, बारीमा काँक्रो टिप्दै गर्दा भेटिएका आचार्यले भने ‘काँक्रो मुल्य एक्कासी बढ्दा खुसी लागेको छ ।’
बाग्लुङको जैमिनी नगरपालिका १० स्थित पाही स्थायी घरभएका आचार्य चितवन झरेर तरकारी खेती गरेको एक वर्ष भयो । उनले यसभन्दा अगाडि काँक्रो लगाएका थिएन् । पहिलो वर्ष नै काँक्रोबाट राम्रो आम्दानी हुने आशमा उनी छन् । ‘काँक्रो लगाएको मेरो पहिलो अनुभव हो । दसैं र तिहार लक्षित गरेर १६ कठ्ठामा काँक्रो लगाएको थिएँ’ उनले भने ‘पहिलो लटमा नै लगानी उठेको छ ।’ उनले तिहार लक्षित गरेर आठ कठ्ठामा काँक्रो लगाएका छन् । यस खेतीका लागि एक लाख रुपैयाँ लगानी लागेको थियो ।
पश्चिम चितवन तरकारी खेतीका लागि प्रख्यात छ । तरकारी जोन समेत स्थापना भएको यस क्षेत्रका किसान अहिले काँक्रो टिप्न र बिक्री गर्न व्यस्त छन् । यसपटक बजार भाउ नपाउँदा आफुहरुलाई राहत मिलेको शोभाकान्त भुसाल बताउँछन् । ‘नवदुर्गासम्म काँक्रो मुल्य ८ देखि १० रुपैयाँ थियो । असोज १६ गतेसम्म आउँदा ३० रुपैयाँ सम्ममा बिक्री भयो’, पश्चिम चितवनका पुराना किसान समेत रहेका भूषालले भने ‘आजभोलि ५० रुपैयाँमा पनि ठेकेदारले बारीबाट उठाएका छन् ।’ दसैंको समयमा चितवनको काँक्रोको मुल्यमा सधैँ उतरचढाब आउने गर्दछ । यो समयमा गत वर्षपनि ५० रुपैयाँको हाराहारीमा बिक्री भइराखेको थियो । तर, त्यसभन्दा अघिल्लो वर्ष पाँच रुपैयाँमा पनि बिक्री गर्न कठिन भएको उनले बताए । उनका अनुसार, १० रुपैयाँमा बेच्न पाए किसानले आफ्नो लगानी उठाउन सक्छन् ।
कांक्रोमात्र होइन यतिखेर अन्य तरकारीको समेत मुल्य पाएका छन् । युवा आधुनिक सामुहिक खेतीका अध्यक्ष लेखनाथ भुसालका अनुसार पछिल्लो एक सातामा करेला, टमाटर, लौका चिचिण्डा लगायतको मुल्य ३५ प्रतिशतभन्दा बढीले बढेको छ । अहिले किसानले बारीबाट करेला ७०, लौका ६०, चिचिण्डा ३५ रुपैयाँमा बारीबाट बिक्री गरिहेका छन । उपभोक्तालाई मार परेपनि यसपटक किसानलाई राहत भएको उनले बताए ।
यो सिजन तराईमा तरकारी उत्पादन कम हुन्छ । यतिखेर मकवानपुर, काभ्रे, धादिङ, काठमाण्डौँ लगायतका जिल्लामा तरकारी बढी उत्पादन हुँदै आएको थियो । तर, त्यसक्षेत्रमा बाढीले नोक्सान गर्दा तरकारीको मुल्य एक्कासी बढेको तरकारी व्यवसायी जयराम पाण्डेले जानकारी दिए । उनका अनुसार अहिले बजारमा टमाटरको मुल्य प्रतिकिलो एक सय ५० रुपैयाँ पुगेको छ । त्यसै काँक्रोको मुल्य ६०, करेला १२०, लौका ८० रुपैयाँ हाराहारीमा बिक्री भइरहेको उनले बताए । केही समयपछि चितवनमा तरकारीको मुल्य भने घट्ने उनको दाबी छ । ‘चितवन लगायत तराईका जिल्लामा तरकारी निस्कने अवस्थामा छन्’, उनले भने ‘यी जिल्लामा तरकारी उत्पादन हुने वित्तिकै मुल्य एक्कासी घट्छ ।’ चितवनमा किसानहरुले धान काटेर पनि तरकारी लगाउने गर्दछ । अहिले भारतबाट समेत तरकारी आउने गरेको उनले बताए । बन्दा, काउली लगायतका तरकारी सल्यान, रोल्पा, धनकुटामाबाट समेत आउने गरेको उनले बताए ।
