घरमै पाले पनि कुकुर बाहिरका जनावरसँग पनि सम्पर्कमा आएको छ भने जोखिम हुन्छ। २४सै घण्टा घरको निगरानीमा कुकुर छ भने मात्र केही ढुक्क हुन सकिन्छ। काठमाडौंमा पनि रेबिज लागेका कुकुरहरु छन् भनिएको छ भने जोखिम त हुन्छ नै।

सामान्यतयाः लक्षण देखिन एकदेखि तीन महिना लाग्छ। तर यसको इन्क्युवेसन पिरियड फरक हुने भएकाले वर्षौंसम्म पनि देखिन सक्ने विभिन्न अध्ययनले देखाएको छ। औँलाको टुप्पो, घाँटीभन्दा माथि र एकभन्दा ठाउँमा बढी र गहिरो टोकाइ छ भने एक महिना भित्रैमा पनि लक्षण देखिन सक्छ। तर यी अंग र भाग बाहेक अन्यमा टोकाइ छ भने ६ देखि ९ महिनामा लक्षण देखिएको मेरो अनुभव छ।

हावा र पानीबाट डराउने, टोकेको ठाउँमा झमझमाउने यसका लक्षण हुन्। केहीमा ढाडको तल्लो भाग असाध्यै दुखेको महसुस बिरामीले गर्छन्। रेबिज लागेको बिरामी पहिले असाध्यै एग्रेसिभ हुन्थे भने अहिले केही शान्त हुने स्वभाव पनि मैले देखेको छु। भाइरलको स्वरुपमा परिवर्तन आएको हो कि भन्ने मेरो अनुभव छ। पानी र हावासँग डराउने लक्षण देखिएपछि बिरामी अब धेरै दिन बाँच्दैन भनेर बुझ्नुपर्छ।

रेबिज लागेपछि शरीरका अंगहरुले काम गर्न छोड्छ। रेबिजले सबैभन्दा पहिले मस्तिष्कको काम गर्ने क्षमतामै समस्या ल्याउँछ। हावा–पानी देखेर डराउन थालेको ५÷७ दिनमा व्यक्तिको मृत्यु नै हुन्छ।

रेबिज रोग सम्बन्धी सही सूचना र जानकारीको अभाव अहिले पनि छ। गाउँघरमा कुकुरले टोक्ने बित्तिकै औषधि पसलमा जान्छन्। उनीहरुलाई पनि रेबिज विरुद्धको तालिम वा जानकारी दिन आवश्यक छ। पहिले खोप नहुँदा मृत्यु हुन्थ्यो भने अहिले खोप भएर पनि मृत्यु भइरहेको छ। रेबिजका कारण मृत्यु हुनेको संख्या अहिले पनि वर्षेनी बढ्दो छ। अहिले पनि कुकुरको टोकाइलाई धेरैले हेलचेक्र्यार्ई गरेको देखिन्छ। कुकुरले टोकेको घाउ सानो होस् वा ठूलो हेलचेक्र्याईं गर्नु हुँदैन।

(टेकुस्थित शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पतालका सरुवा रोग विशेषज्ञ डा शेरबहादुर पुनसँगको कुराकानीमा आधारित)

स्रोतःस्वास्थ्य खबरपत्रिका