माधव कुमार कंडेल
चितवन, असोज ११-
आज World Tourism Day सामान्य अवस्थामा यो दिन नेपालले उत्सवका साथ मनाउने हो, किनकि पर्यटन हाम्रो देशको पहिचान मात्रै होइन, अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड हो। तर यस वर्ष पर्यटन दिवस मनाउँदा उत्साहभन्दा पीडा बढी छ। कारण, पछिल्ला आन्दोलन र अस्थिरताले सबैभन्दा ठूलो घाउ पर्यटन र व्यवसाय क्षेत्रमै पुर्याएको छ।
आन्दोलन र अराजकताको घाउ
नेपालले राजनीतिक आन्दोलन नयाँ कुरा होइन, तर पछिल्लो पटक देखिएको अराजक आन्दोलनले ठुलो चोट दिएको छ।
पर्यटक नेपाल आउन डराउन थाले,
बुकिङ रद्द भए,
होटल र रेस्टुरेन्टहरू सुनसान भए,
भ्रमण भिसा (Visit Visa) मा कडाइ
लाखौँ परिवारको रोजीरोटी संकटमा पर्यो।
सबैभन्दा दुःखद दृश्य भनेको होटलहरूमा आगो लगाउने, तोडफोड गर्ने, व्यवसायलाई आतंकित गर्ने गतिविधि भयो। Hilton, Hyatt जस्ता ठूला होटलदेखि लिएर मध्यम र साना होटल–गेष्टहाउस, होमस्टे र ट्रेकिङ–क्याम्पसम्म सबै प्रभावित भए। यसले नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय छवि नै ध्वस्त बनाइदियो।
पर्यटकले नेपाललाई adventure destination मात्र होइन, peaceful country पनि ठानेका थिए। तर होटल जल्ने, व्यवसाय ध्वस्त हुने खबर अन्तर्राष्ट्रिय समाचार बनेपछि उनीहरू कहाँ सुरक्षित महसुस गर्लान्?
पर्यटन दिवस मनाउने बाध्यता, तर मन भारी
नेपाल पर्यटन बोर्ड, होटल संघ, ट्राभल एजेन्सी संघजस्ता संस्थाहरूले आज विभिन्न कार्यक्रम गर्दैछन्। मञ्चहरू सजाइएका छन्, भाषणहरू भइरहेको छ, पोस्टर टाँसिएका छन्। तर ती चमकभित्रको वास्तविकता भने धेरै फरक छ।
होटल मालिकहरू ऋण तिर्न नसकेर बन्धकमा पर्न थालेका छन्,
गाइड, ड्राइभर, पोर्टरले काम गुमाएका छन्,
एयरलाइन्स एजेन्टहरूले व्यापार बन्द गर्ने अवस्था आएको छ,
गाउँ–गाउँका होमस्टेहरू सुनसान भएका छन्।
यस्तो बेला Happy Tourism Day भन्नु धेरैलाई झुठो लाग्छ। हो, दिन अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा मनाउनै पर्छ, तर नेपालका पर्यटन व्यवसायीहरू भित्रभित्रै भक्कानिएका छन्।
नेपालको अर्थतन्त्रमा पर्यटनको भूमिका
पर्यटन केवल होटल व्यवसाय मात्र होइन। यसले हजारौँ रोजगारी सिर्जना गर्छ। गाइड, ट्रेकिङ पोर्टर, पर्वतारोही गाइड, ट्याक्सी–ड्राइभर, विमानस्थल कर्मचारी, ट्राभल एजेन्सी, हस्तकलाका व्यापारी, होमस्टे सञ्चालक, रेस्टुरेन्ट मालिक सबैको जीवन यसैसँग जोडिएको छ।
नेपालको GDP मा पर्यटनले करिब ८–१०% योगदान दिएको तथ्यांक छ।
प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष रूपमा लाखौँ रोजगारी सिर्जना हुन्छ।
विदेशी मुद्राको ठूलो हिस्सा पर्यटनमै निर्भर हुन्छ।
तर अहिले यी सबै खतरा र संकटमा परेका छन्।
अब के गर्ने?
नेपालमा आन्दोलन र अस्थिरता रोक्न नसकेसम्म पर्यटन उठ्ने छैन। तर केवल आन्दोलन रोक्नु मात्र पर्याप्त छैन, अझै ठूला कदम चाल्नुपर्छ।
सुरक्षा र विश्वास : नेपाल सुरक्षित छ भन्ने सन्देश विश्वलाई दिनु जरुरी छ।
अन्तर्राष्ट्रिय प्रचार–प्रसार : CNN, BBC, Al Jazeera जस्ता अन्तर्राष्ट्रिय मिडियामा सकारात्मक अभियान चलाउनुपर्छ।
डिजिटल प्रमोशन : TikTok, Instagram, YouTube मा युवा पुस्तालाई प्रयोग गरेर पर्यटन प्रचार गर्नुपर्छ।
होटल–व्यवसायलाई राहत : आन्दोलनमा क्षति पुगेका होटल–व्यवसायलाई कर छुट, ऋण पुनर्संरचना, राहत प्याकेज आवश्यक छ।
स्थानीय स्तरमा पुनर्जीवन : होमस्टे, गाउँ पर्यटन, सांस्कृतिक उत्सवलाई पुनः सक्रिय बनाउन सहयोग गर्नुपर्छ।
निष्कर्ष : भारी मनसहितको पर्यटन दिवस
यस वर्षको Tourism Day नेपालका लागि उत्सव होइन, आत्मपरीक्षणको दिन हो। आन्दोलन र अराजकताले पर्यटनलाई मारेको छ, व्यवसायीहरूको सपना खरानी बनाएको छ। तर निराश भएर बस्न मिल्दैन।
नेपालका हिमालहरू, संस्कृति, परम्परा, आतिथ्य अझै पनि विश्वकै उत्कृष्ट आकर्षण हुन्। तर यी सबैलाई बचाउन शान्ति, स्थायित्व र व्यवसायमैत्री वातावरण आवश्यक छ।
आज हामी Happy Tourism Day भन्न सक्छौं, तर त्यो शब्दसँगै एउटा भारी मन पनि जोडिएको छ—”पर्यटन दिवसको शुभकामना, तर कृपया अब होटल नजलाऔं, व्यवसाय नध्वस्त पारौँ। बरु मिलेर नेपाललाई फेरि पर्यटकको गन्तव्य बनाऔं
– माधव कुमार कंडेल (पर्यटन व्यवसायी)
